Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej

Instytucja Kultury Samorządu Województwa Śląskiego

Kaplica Św. Anny

Kaplica zamkowa pod wezwaniem św. Anny – mauzoleum książęcego rodu Sułkowskich

Najstarsze udokumentowane architektonicznie ślady kaplicy sięgają XVIII wieku. Jej fundament częściowo stanowią relikty średniowiecznych fortyfikacji miejskich i zamkowych. Pierwotnie była mniejszym obiektem poddawanym kolejnym fazom rozbudowy. Niewykluczone, że w tym miejscu funkcjonowała już w czasach władających Bielskiem protestanckich Sunneghów, których kaznodzieją zamkowym był Jerzy Trzanowski nazywany słowiańskim Lutrem.

W 1752 roku, po przejęciu tytularnych dóbr nad Białą przez księcia Aleksandra Józefa Sułkowskiego, w kaplicy odbyło się pierwsze znane z archiwaliów katolickie nabożeństwo. Powstały w 1786 roku inwentarz wyszczególniał we wnętrzu ołtarz główny i dwa boczne, liczne wyposażenie sakralne oraz oratorium. W tym też roku złożono w niej srebrną urnę z sercem zmarłego Aleksandra Antoniego Sułkowskiego – III księcia bielskiego.

Najstarszy wizerunek kaplicy pochodzi z 1801 roku. Została wówczas przedstawiona na panoramie miasta autorstwa Samuela Johanny’ego od strony wschodniej, jako obiekt bez wieżyczki, o trzech oknach, odpowiadający współczesnemu układowi architektonicznemu.

Osiemnastowieczna kaplica ucierpiała podczas wielkiego pożaru miasta w 1808 roku, kolejny z 1836 roku spowodował jej całkowite zniszczenie. W latach 1850–1855 została odbudowana przez Ludwika Sułkowskiego – VI księcia bielskiego, który chcąc podkreślić rezydencjonalny charakter swej siedziby zaplanował kaplicę jako rodowe mauzoleum. Pracami kierował najprawdopodobniej wiedeński mistrz budowlany Johann Pötzelmeyer. Kaplica zyskała wówczas neoromański kostium, stając się pierwszą budowlą na naszym terenie o charakterze historyzującym. W latach 1865–1940 w jej kryptach spoczęło siedmioro przedstawicieli książęcego rodu.

W 1945 roku kaplica została przejęta wraz z zamkiem na cele szkoły oficerskiej żołnierzy sowieckich. Wówczas doszło do jej dewastacji oraz pierwszych włamań do krypt i bezczeszczenia szczątków zmarłych. Do dalszych aktów wandalizmu dochodziło w trakcie funkcjonowania kaplicy jako pracowni rzeźby dla potrzeb ulokowanego w zamku liceum plastycznego.

W 1960 roku budowla została przekazana przez władze miasta Kościołowi polskokatolickiemu, który zabezpieczył krypty, zmienił układ i wystrój świątyni. Nowy właściciel był jej użytkownikiem do początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy to przeniósł się do nowo wznoszonego obiektu przy ul. Zygmunta Krasińskiego. W 1998 roku prawnym właścicielem obiektu stało się bielskie muzeum funkcjonujące w zamku od zakończenia wojny. Od tego momentu rozpoczęły się długoletnie prace badawcze, konserwatorskie i archeologiczne, mające na celu przywrócenie obiektowi dawnej świetności.

W latach 2019–2020 przeprowadzono inwentaryzację i prace porządkowe w kryptach, a dzięki Marszałkowskiemu Budżetowi Obywatelskiemu Województwa Śląskiego w roku 2020 wnętrze kaplicy zostało odrestaurowane. Świątynia na powrót stała się mauzoleum książęcego rodu Sułkowskich, integralną częścią zabytkowej przestrzeni bielskiego zamku, który stanowi obecnie siedzibę Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej.

W bieżącym roku rozpoczął się generalny remont wnętrza kaplicy zamkowej, którego zakończenie planowane jest na grudzień. Remont finansowany jest ze środków Budżetu Obywatelskiego.


W murach kaplicy miejsce wiecznego spoczynku znaleźli:

Portret młodego księcia

Książę Aleksander Antoni Sułkowski
(Drezno 1730–Wiedeń 1786)
III książę bielski, II ordynat rydzyński
Generał lejtnant wojsk koronnych, generał dywizji w armii habsburskiej
W kaplicy spoczęła urna z sercem zmarłego
(Ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie)

Książę Zygmunt Sułkowski
(Bielsko 1864–Bielsko 1865)

Portret księżnej

Księżna Maria Antonia Sułkowska de domo Gemperle
(Tübach 1832–Bielsko 1870)
Matka dwanaściorga książęcych dzieci
(Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej- depozyt rodzinny Unterrichter von Rechtenthal)

Portret Ludwika Sułkowskiego

Książę Ludwik Sułkowski
(Bielsko 1814–Bielsko 1879)
VI książę bielski
Członek Towarzystwa Demokratycznego w Bielsku, komendant bielskiej Gwardii Narodowej podczas Wiosny Ludów
1849–1864 emigrant polityczny – polski książę na wygnaniu
Budowniczy kaplicy i bielskiego zamku
(Ze zbiorów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej)

Portret księcia Ludwika Sułkowskiego

Książę Ludwik Sułkowski
(Harrisville 1854–Bijeljina 1880)
Porucznik w c. i k. 6 Regimencie Huzarów
(Ze zbiorów Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie)

Portret Alfreda Sułkowskiego

Książę Alfred Sułkowski
(New Bremen 1855–Kraków 1913)
Pan na Grodowicach
Polski działacz społeczny i polityczny w okolicach Sambora
Członek Macierzy Polskiej na Śląsku
(Ze zbiorów rodziny Konarskich)

Portret Aleksandra Edwarda Sułkowskiego

Książę Aleksander Edward Sułkowski (New Bremen 1856–Bielsko 1929)
VIII książę bielski
Rotmistrz w c. i k. 6 Regimencie Huzarów
(Ze zbiorów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej)

Księżna Maria Teresa Sułkowska z psem

Księżna Maria Teresa Sułkowska de domo baronówna Moser von Ebreichsdorf
(Ebenfurth 1872–Bielsko 1940)
Działaczka społeczna i wolontariuszka uhonorowana Odznaką i Medalem Czerwonego Krzyża
(Ze zbiorów Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej)

Widok po skosie na kaplicę, wejście do niej oraz na wieżę
Kaplica Św. Anny
Nocny widok na kaplicę wznoszącą się ponad murem zamkowym
Kaplica Św. Anny
Grafika przedstawiająca zamek wraz z kaplicą
Widok na zamek i kaplicę po przebudowie w latach 1850-1864
Grafika przedstawiająca zamek wraz z kaplicą
Widok na zamek i kaplicę, ok. 1801 (fragment panoramy Johanny'ego)

Stopka strony

Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej
adres ul. Wzgórze 16, 43-300 Bielsko-Biała
telefon sekretariat (pn - pt, 9:00 - 15:00): 33 811 10 35
telefon kasa / ekspozycja: 33 817 13 61
e-mail sekretariat@muzeum.bielsko.pl
strona www www.muzeum.bielsko.pl

Prawa autorskie. W braku odmiennego zastrzeżenia, prawa autorskie do treści niniejszej strony internetowej posiada Muzeum Historyczne w Bielsku Białej. Żadne materiały, poza materiałami określonymi jako materiały do pobrania, znajdujące się na niniejszej stronie internetowej nie mogą być reprodukowane lub przesyłane w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób bez pisemnego zezwolenia jej Właściciela. Treści w materiałach do pobrania nie mogą być w żaden sposób modyfikowane bez pisemnej zgody Właściciela tej strony internetowej.

Zastrzeżenia prawne. Właścicielem i operatorem niniejszej strony internetowej jest Muzeum Historyczne w Bielsku – Białej z siedziba przy ulicy Wzgórze 16, 43-300 Bielsko - Biała. Publikowane na stronie internetowej informacje i cenniki nie stanowią oferty handlowej w rozumieniu art. 66 Kodeksu Cywilnego. Muzeum Historyczne w Bielsku – Białej dokłada wszelkich należytych starań w celu zapewnienia rzetelności prezentowanych informacji. Istnieje jednak zawsze ryzyko pojawienia się pewnych nieścisłości.

Polityka prywatności