Na lata 2025–2027 przypada 290. rocznica powstania słynnego porcelanowego serwisu Aleksandra Józefa Sułkowskiego, natomiast w czerwcu 2026 roku miną 123 lata od pierwszej i jedynej publicznej prezentacji fragmentów tego serwisu
w Bielsku.

W związku z tymi faktami Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej przygotowało wystawę Przy książęcym stole. 290. rocznica powstania miśnieńskiego serwisu Aleksandra Józefa Sułkowskiego, która została zlokalizowana na Zamku Książąt Sułkowskich, w Salonie Muzycznym, który dawniej pełnił rolę książęcej jadalni.

Na ekspozycję złożyły się elementy serwisu ze zbiorów własnych Muzeum, a także wypożyczone z Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum oraz Muzeów Narodowych w Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. Atrakcją wystawy są eksponaty użyczone z rodzinnej kolekcji Pana Romana Herziga z Wiednia, wnuka księcia Romana Sułkowskiego (zm. 1940). Wystawa ma swój aneks        w „Salonikach Sułkowskich” gdzie prezentujemy późniejsze didaskalia stołowe związane z książęcą rodziną, pochodzące ze zbiorów własnych bielskiego Muzeum.

Wydarzeniu towarzyszy publikacja Historia miśnieńskiego serwisu Aleksandra Józefa Sułkowskiego i jego dzieje na zamku w Bielsku autorstwa Grzegorza Madeja.

***

Współcześnie najbardziej rozpoznawalnym w świecie zabytkiem związanym z postacią Aleksandra Józefa Sułkowskiego (1695–1762) – do 1738 r. pierwszego ministra rządu Saksonii i faworyta króla Augusta III Sasa, a od 1752 r. I księcia bielskiego – są elementy jego osobistego serwisu porcelanowego, stworzonego w latach 1735–1737 w Królewskiej Manufakturze Porcelany w Miśni. Jego głównym projektantem był Johann Joachim Kaendler (1706–1775), który opracował dla Sułkowskiego charakterystyczny reliefowy ornament plecionkowy, tzw. Sulkowski-Ozier.

Jak podkreślali dwudziestowieczni naukowcy, serwis Sułkowskiego stał się jednym z najznakomitszych osiągnięć artystycznych w dziedzinie porcelany stołowej, innowacyjny pod względem liczby (ok. 600–1000 egzemplarzy) i urozmaicenia naczyń. Był pierwszym, personalizowanym i zaprojektowanym z takim rozmachem dla królewskiego urzędnika. Stał się pierwszym, który odszedł od dotychczas stosowanych wzorów azjatyckich.

Serwis Sułkowskiego stał się przełomowy również ze względu na jego pierwsze oficjalne użycie do obiadu w obecności króla Augusta III. Debiut ten miał miejsce w 1737 roku w drezdeńskim pałacu hrabiego, który zorganizował przyjęcie ślubne dla swej szwagierki, Joanny baronówny von Stein (1723–1783) oraz jej oblubieńca Jerzego Ignacego księcia Lubomirskiego (1687–1753). Władca ze swą rodziną i najwyższymi urzędnikami spożywał wówczas obiad podany po raz pierwszy w zastawie z kaolinowej gliny, a nie srebrnej, wymaganej protokołem dworskim.

***

Pod koniec XVIII w., za sprawą syna Augusta Józefa, Franciszka Sułkowskiego (1733–1812) – IV księcia bielskiego, duży zespół rodowej porcelany trafił na bielski zamek. Tu, przez kolejne pokolenia, w wyniku pożarów i podziałów rodowych był sukcesywnie uszczuplany. Dzisiaj, niezwykle cenione elementy prekursorskiego pod każdym względem miśnieńskiego serwisu Aleksandra Józefa Sułkowskiego, są pożądane przez muzea i kolekcjonerów na całym świecie, co z przymrużeniem oka pozwala określać je mianem „Giocondy” porcelany europejskiej.

Kurator: Grzegorz Madej
 

Wernisaż 22 stycznia, godz. 18.00