Kolekcja prac Juliana Fałata, znajdująca się w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej została w 2025 roku wzbogacona o kolejny obraz autorstwa bystrzańskiego mistrza. Jest nim akwarelowa kompozycja zatytułowana Pejzaż z Czorsztyna powstała w 1928 roku. Stała się ona impulsem do przygotowania nowego programu wystawienniczo-edukacyjnego realizowanego w Fałatówce, którego celem jest przybliżenie prac i sylwetek współczesnych artystów, posługujących się transparentną farbą wodną.

Akwarela należy do jednych z najstarszych technik malarskich. Znana była już w starożytności i antyku, w średniowieczu powszechnie stosowana do zdobienia rękopiśmiennych ksiąg czy podkolorowywania rysunków oraz pierwszych drzeworytniczych odbitek. Wybitny renesansowy artysta północnej Europy Albrecht Dürer uczynił z akwareli samodzielną dyscyplinę artystyczną, tworząc przy jej pomocy niezwykle precyzyjne studia flory i fauny. Z uwagi na szybki proces twórczy te wodne farby cieszyły się dużą popularnością wśród malarzy XIX i XX stulecia, szczególnie tych, którzy starali się uchwycić zmienność natury i zachodzących w niej zjawisk oraz impresyjny charakter pejzażu. Wśród wybitnych twórców, którzy innowacyjnym podejściem do tego malarskiego medium wyznaczyli nowe możliwości artystycznych kreacji byli m.in.: William Turner, William Blake, Vincent van Gogh, Leon Wyczółkowski, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Edward Hopper czy Andrew Wyeth.

Wbrew powszechnie panującej opinii, akwarela nie należy do łatwych technik, gdyż transparentność tej wodnej farby pozostawia minimalny margines na błędy i ich korekty (właściwie tylko przy użyciu kryjących gwaszy). Szybkoschnąca, wymaga od artysty zdecydowania i pewnej ręki. Sprawnemu twórcy daje jednak szeroki wachlarz możliwości, łącznie z wykorzystaniem naturalnej barwy papierowego podłoża jako organicznego elementu kolorystycznego całej kompozycji.

Technika ta należała do ulubionych rozwiązań artystycznych Juliana Fałata, który z czasem stał się jej niekwestionowanym mistrzem, choć on sam wielokrotnie powtarzał, że akwarelistą został z przypadku, a właściwie z braku środków finansowych w okresie studiów i początkach kariery malarskiej (farby akwarelowe należały do znacznie tańszych niż olejne). Po latach zanotował w swoim Pamiętniku: najtańsza farba olejna kosztowała wówczas około 30 centymów, to pojedyncze farby akwarelowe fabryki Anreitera w formie guzików kosztowały po 2 „grajcary”, zatem za 20 centymów można było mieć aż dziesięć różnych farb akwarelowych – całą gamę kolorów.

Osiedlenie się wybitnego malarza w Bystrej na Śląsku – małej beskidzkiej wiosce – uczyniło z niej przestrzeń spotkań artystycznych i twórczych rozważań. Fałatówka jest jednym z nielicznych w Polsce muzeów biograficzno-artystycznych zaaranżowanych in situ w domu zamieszkiwanym przez akwarelistę, otwartym na twórczy eksperyment (organizowane są np. różnego rodzaju plenery malarskie, projekty wystawienniczo-edukacyjne, letnie pikniki, spotkania dyskusyjne, akcje artystyczne, performance). Od 2026 roku realizujemy w bystrzańskim oddziale cykl indywidualnych wystaw prac malarskich artystów współczesnych – polskich i obcych, wprawnie posługujących się transparentną techniką. Od gatunku papierowego podłoża często stosowanego w tym medium nadaliśmy mu wspólny tytuł Acquerello gościnnie u Fałata.

                                                                                                                              Teresa Dudek Bujarek